محمودعلى مرادپور
اصطلاح افكار عمومى Public opinion به معناى امروزى نخستين بار توسط «ژاك نكه» وزير دارايى لويى شانزدهم در آغاز انقلاب كبير فرانسه مطرح شد. او افكار عمومى را اين گونه تعريف كرد: «افكار عمومى روح جامعه، ميوه ارتباط گسست ناپذير بين انسان ها به حساب مى آيد.» افكار عمومى اگرچه پديده اى است كه در قرن بيستم و همزمان با رشد رسانه ها و شكوفايى ارتباطات به اوج خود رسيد. اما به گواهى تاريخ، زندگى اجتماعى بشر همواره و در هر زمان و مكان به عنوان برآيند ارتباطات انسانى با شناخت ها، انديشه ها، نگرش ها و رفتارهاى گوناگون تا مهمترين سطح موثر در بيشتر رويدادها و حوادث سياسى، اجتماعى، فرهنگى و اقتصادى شناخته شده است. اما واژه افكار عمومى با اين تركيب تا پيش از قرن هجدهم مورد استفاده قرار نگرفت.
افكار عمومى به طور كلى به مجموعه عقايد، نظرات و تصورات عموم افراد جامعه اطلاق مى شود كه در يك مقطع زمانى مشخص درباره يك موضوع خاص شكل مى گيرد. اين تعريف، تفكرات را شامل نمى شود، چون در حوزه نظرسنجى افكار كمتر مطرح مى شود و فقط نظرات و عقايدى كه غيرقطعى تر و كم ثبات تر است سنجيده مى شود. چنانچه افكار عمومى را به اين معنى در نظر بگيريم، تعامل زيادى با ارتباطات و روابط عمومى خواهد داشت و مثلثى را تشكيل مى دهد كه يك ضلع آن روابط عمومى است، ضلع ديگر آن افكار عمومى و ضلع سوم آن نظرسنجى است كه به عنوان مجموعه اقدامات سازمان يافته و متدولوژيك براى سنجش عقايد جامعه به كار گرفته مى شود تا از نتايج آن در ارتقاى كيفى و كمى سازمان استفاده شود.
حوزه فعاليت نظرسنجى بسيار وسيع است و تنها به حوزه سياست محدود نمى شود. نظرسنجى ابتدا در حوزه بازرگانى و صنايع شروع شد كه به بازاريابى فروش كالاها و خدمات مختلف كمك كرد و سپس در حوزه سياسى مورد استفاده قرار گرفت.
• افكارسنجى و نهادينه كردن فرآيند پاسخگويى
افكارسنجى روش و ابزارى است كه از طريق آن مى توانيم مسئولان را مجبور به پاسخگويى كنيم. اگر نظرسنجى وجود نداشته باشد، دولتمردان از نوع نيازها و خواسته هاى مردم و اولويت هاى آنان مطلع نمى شوند كه در نتيجه تعادل نظام سياسى را بر هم مى زنند. افكارسنجى با يك فرآيند متعادل و قابل اطمينان علمى مجموعه نيازها و تقاضاى جامعه را جمع آورى مى كند و مسئولان را به طور غيرمستقيم تحت فشار قرار خواهد داد. اين فشار در صورت عدم توجه ممكن است متراكم شده و حالت غيرمسالمت آميز پيدا كند. بنابراين وقتى كه نظر مردم به روش علمى جمع آورى مى شود و مسئولان در جريان آن قرار مى گيرند خود به خود يك الزام آنان را مجبور به پاسخگويى كامل مى كند.
روابط عمومى آيينه تمام نماى سازمان است. اين آيينه بايد شفاف باشد تا مطالب را خوب منعكس كند. روابط عمومى پل ارتباطى بين سازمان و كاركنان سازمان با بيرون است. اما اين پل ارتباطى نبايد يك سويه باشد. روابط عمومى بايد به تاثير پيام در جامعه توجه داشته باشد و دائماً بازخوردها را بسنجد. شفاف كردن رابطه بين سازمان، جامعه و مردم يكى از اهداف روابط عمومى است. با پنهان كردن واقعيت ها و با سد كردن مسير ارتباط مردم با سازمان اعتماد و اطمينان مردم از سازمان سلب مى شود.
پروفسور مولانا مى گويد: «روابط عمومى در واقع رابطى است بين سازمان ها و مردم و سعى دارد كه اهداف سازمان ها را براى مردم تشريح و از مردم بيشتر خبرگيرى كند و عكس العمل آنها را به تصميم گيران و مديران سازمان ها منعكس كند.»
•روش هاى افكارسنجى
پروفسور حميد مولانا استاد ايرانى دانشكده علوم ارتباطات بين المللى دانشگاه آمريكن دو واشينگتن دى سى آمريكا در زمينه سنجش افكار عمومى در روابط عمومى مى گويد: «براى اينكه دو موضوع روابط عمومى و افكار عمومى را به هم مرتبط كنيم و از آن استفاده ببريم بايد تكنيك هايى داشته باشيم. در اينجا است كه علوم اجتماعى به كمك ما مى آيد.»
پس به طور خلاصه بايد گفت افكار عمومى و روابط عمومى موضوع انبساطى و انقباضى هستند. افكار عمومى دائم در حال تغيير است و هيچ وقت ثبات ندارد.
روش نظرسنجى يا پژوهش پيمايشى متداول ترين روشى است كه از طريق آن مى توان دريافت مردم چگونه مى انديشند، افكار و عقايدشان چيست، به چه كارهايى مى پردازند و در آينده به چه كارهايى خواهند پرداخت. امروزه نظرسنجى ها بسيار متداول است، ارزان تمام مى شوند. نتيجه بخش اند و به سهولت به كار گرفته مى شوند. اما اين ابزار ظريف است چنانچه در دست آدم هاى بى تجربه قرار گيرند خيلى زود از جاده مستقيم مطالعه خارج شده به مسير اشتباه آميز تغيير كشيده مى شود. در كشور ما با وجود گسترش رسانه هاى همگانى و خبرى و شكل گيرى نهادهاى مردمى و حضور گسترده مردم در صحنه كه تجلى آن را در انقلاب اسلامى ديده ايم هنوز مراكز پژوهشى منظمى، چه در دانشگاه ها يا خارج از آن، در زمينه بررسى افكار عمومى شكل نگرفته و سازماندهى مناسبى در اين زمينه انجام نشده است.
بررسى افكار عمومى بدون شك از آنجا كه كار پيچيده علمى است به مراكز پژوهشى ويژه و كادر علمى متخصص نياز دارد كه با روش هاى خاص اين رشته آشنايى كامل داشته باشد و بتواند نيازهاى اطلاعاتى سازمان ها و مسئولان را در زمينه بررسى افكار عمومى و جو فكرى جامعه تامين كند.
منيع : شرق
يکشنبه 7 اسفند 1384
